Το παρακάτω υπόμνημα, το οποίο απευθύνεται προς όλες τις Εφορείες Αρχαιοτήτων και το Υπουργείο Πολιτισμού, είναι απόρροια της εμπειρίας των εκτάκτων αρχαιολόγων που εργάζονται σε μικρά και μεγάλα έργα. Αποτελεί ένα κείμενο ορισμένων βασικών αιτημάτων-κατευθύνσεων για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την αποφυγή των προβλημάτων που προκύπτουν στο πεδίο, ιδίως των μεγάλων εργοταξίων. Επιδίωξη του παρόντος υπομνήματος είναι παράλληλα με την καλυτέρευση των εργασιακών συνθηκών του έκτακτου προσωπικού, η επαρκέστερη προστασία και ανάδειξη των ίδιων των αρχαιοτήτων. Παρονομαστής, φυσικά, όλων των παρακάτω αιτημάτων είναι οι μαζικές προσλήψεις μόνιμου προσωπικού όλων των ειδικοτήτων στο ΥΠΠΟ, ώστε το λειτούργημα της αρχαιολογίας να προσλάβει την πλήρη δημόσια, κοινωνική και δημιουργική διάσταση που οφείλει να έχει.

 

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

 

Τα αιτήματα-κατευθύνσεις σχετίζονται με τους παρακάτω άξονες:

1. Αριθμός εργαζόμενου προσωπικού. Επαρκής πλήρωση θέσεων επιστημονικού και εργατοτεχνικού προσωπικού ανά θέση ή ανά περιοχή ανάλογα με τη φύση των εργασιών. Ενδελεχείς έλεγχοι/αυτοψίες των περιοχών από αρχαιολόγους, πριν ακόμα την έναρξη των εκσκαφικών ή ανασκαφικών εργασιών για τον προσδιορισμό των αναγκών σε προσωπικό όλων των ειδικοτήτων. Να μην τοποθετούνται/προσλαμβάνονται φύλακες ή εργατοτεχνίτες στη θέση αρχαιολόγων, ούτε να εγκαταλείπονται τα σκάμματα χωρίς επίβλεψη ή με δειγματοληπτική/περιστασιακή επίβλεψη από μονίμους.

2. Καθεστώς πρόσληψης. Για όσους προσληφθούν με τη μέθοδο της αυτεπιστασίας, απαιτούμε: α) κατάργηση της άριστης γνώσης ξένης γλώσσας και πιστοποίησης υπολογιστών ως προαπαιτούμενων β) μοριοδότηση του συνόλου της προϋπηρεσίας, σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, και προσμέτρησή της στις μισθολογικές απολαβές, γ) καμία απαίτηση εξειδίκευσης στις προκηρύξεις, δ) έγκαιρη καταβολή των δεδουλευμένων στην αρχή κάθε μήνα. Για όσους προσληφθούν από τον κύριο του έργου (εργολάβο), απαιτούμε: α) εργασία πενθήμερη (Δευτέρα έως Παρασκευή), οκτάωρη, με ωράριο συμβατό με αυτό των ΕΦΑ (ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ 1- ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ, ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ Π., ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΩΝ), β) έγκαιρη και πλήρης αποπληρωμή των δεδουλευμένων σύμφωνα με τη ΣΣΕ του ΣΕΚΑ (ΣΥΝΗΜΜΕΝΟ 2- ΣΣΕ ΣΕΚΑ ΕΤΟΥΣ 2025). Καμία αυθαίρετη επιλογή έκτακτου αρχαιολογικού προσωπικού από τους εργολάβους αλλά αποκλειστικά μέσω της υπόδειξης του από τις κατά τόπους ΕΦΑ.

3. Μέσα Ατομικής Προστασίας (ΜΑΠ), εργασιακός εξοπλισμός και συνθήκες υγιεινής. Άμεση παροχή κατά την έναρξη των εργασιών των ΜΑΠ (κράνος, ανακλαστικό γιλέκο, υποδήματα ασφαλείας, κλπ. όπως αυτά προκύπτουν από τη γραπτή έκθεση εργασιακών κινδύνων που πρέπει να συντάσσεται από την πρώτη στιγμή των εργασιών) σε όλους τους εργαζόμενους, όλων των ειδικοτήτων, καθώς και όλων των απαραίτητων εργαλείων και του απαραίτητου εξοπλισμού ανασκαφής, μετρήσεων, αποθήκευσης, καταγραφής, αποτύπωσης των αρχαιοτήτων. Ανανέωση του ΜΑΠ και του εργαλειακού εξοπλισμού σε τακτά χρονικά διαστήματα ή και σε περίπτωση φθοράς. Άμεση εγκατάσταση στα εργοτάξια χημικών τουαλετών, όπου δεν υπάρχουν σταθερές υποδομές.

4. Μετακίνηση εργαζομένων. Πληρωμή οδοιπορικών ή εξασφάλιση δωρεάν μεταφοράς προς και από το εργοτάξιο. Αποκλειστική ευθύνη για τη μετακίνηση των εργαζομένων εντός των εργοταξίων (προς και από τις θέσεις) από τον κύριο του έργου. Συγκέντρωση όλων των εργαζομένων του εργοταξίου σε συγκεκριμένη θέση τόσο κατά την άφιξη όσο και κατά την αποχώρηση κατά την έναρξη και λήξη, αντίστοιχα, του ωραρίου εργασίας.

5. Συντονισμός-προγραμματισμός αρχαιολογικών εργασιών. Έγκαιρος, μεθοδικός και συστηματικός προγραμματισμός των εργασιών μέσω επίσημων, τακτικών συσκέψεων των συντονιστών αρχαιολόγων των ΕΦΑ με τους εργαζόμενους εκάστοτε έργου για γενικότερα οργανωτικά αλλά και για ειδικότερα ζητήματα (κατευθύνσεις, προσδιορισμός ενιαίας μεθοδολογίας ανασκαφής, τεκμηρίωσης και μελέτης, καταγραφή αναγκών, εφαρμογή όρων, μέσων και συνθηκών για την εξασφάλιση της σωματικής ακεραιότητας και υγιεινής των εργαζομένων στους χώρους εργασίας).

Διενέργεια τακτικών και περιοδικών ελέγχων, καθώς και διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, από το αρμόδιο προσωπικό με βάσει τα σχετικά πρωτόκολλα.

Έγκαιρη ενημέρωση του προσωπικού για τις εποπτικές (επιβλέψεις εκσκαφικών εργασιών) και ανασκαφικές εργασίες, αλλά και για τυχόν αλλαγές, ώστε να αποφεύγονται η επιβάρυνση των εργαζομένων με εκκρεμότητες ή με πληθώρα ευθυνών, η ασυνεννοησία, η άσκοπη χρονοτριβή και η συσσώρευση άχρηστων αντί δημιουργικών εργατοωρών.

Ειδικότερα ως προς τις εκσκαφικές εργασίες: α) Επίβλεψη με επαρκή αριθμό αρχαιολόγων: ένας αρχαιολόγος ανά εκσκαφικό μηχάνημα (τσάπα). Σε περίπτωση που ο ίδιος αρχαιολόγος χρειαστεί να επιβλέψει άνω του ενός εκσκαφέα, τότε αυτές θα πρέπει να μη σκάβουν συγχρόνως, κατόπιν συνεννόησης με την αρμόδια ΕΦΑ και τον επιβλέποντα αρχαιολόγο. Αν δεν επαρκούν οι αρχαιολόγοι, να μην ανοίγουν καινούρια σκάμματα. β) Διατήρηση απόστασης ασφαλείας των αρχαιολόγων από το εκσκαφικό μηχάνημα και διατήρηση απρόσκοπτης οπτικής επαφής του χειριστή με τον/την αρχαιολόγο. Διαμόρφωση συνθηκών για τον απρόσκοπτο οπτικό έλεγχο του εκσκαφέα. γ) Άμεση διακοπή των εκσκαφικών εργασιών μετά από σήμανση του αρχαιολόγου προς τον χειριστή. δ) Άμεση τοπογραφική σήμανση των εντοπιζόμενων θέσεων από την αρμόδια ΕΦΑ για την προστασία, διερεύνηση και ανάδειξη των αρχαιοτήτων.

Για τις ανασκαφικές εργασίες: α) Σήμανση της ανασκαπτόμενης θέσης με κατάλληλα μέσα για την προστασία των εργαζομένων και των αρχαιοτήτων (π.χ. ταινία σε επαρκή απόσταση περιμετρικά εκάστοτε θέσης). Απόσταση ασφαλούς διέλευσης των εκσκαφικών και άλλων εργοταξιακών οχημάτων από τις ανασκαπτόμενες θέσεις. β) Εκπόνηση ανασκαφικών εκθέσεων ανά τακτά χρονικά διαστήματα (ανά 2 εβδομάδες ή ανά μήνα το αργότερο) με συμπυκνωμένη αποτύπωση της προόδου και των συμπερασμάτων σε σχέση με την στρωματογραφία, την αρχιτεκτονική και τα ευρήματα (χρονολόγηση, κατάλογος) ανά ανασκαφή. Διάθεση ικανοποιητικού χρόνου (τουλάχιστον 3 ημέρες) σε κάθε αρχαιολόγο για την εκπόνηση των ανασκαφικών εκθέσεων εντός ωραρίου εργασίας. Διαμόρφωση προτύπου ανασκαφικής έκθεσης σε συνεργασία με τους αρχαιολόγους των ΕΦΑ προ της έναρξης των ανασκαφών. Η περιοδικότητα των ανασκαφικών εκθέσεων διασφαλίζει την ελάττωση ενδεχόμενων σφαλμάτων κατά τη διάρκεια των ανασκαφών και την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη μελέτη και δημοσίευση των αρχαιολογικών ευρημάτων μετά το πέρας των ανασκαφών.

Σε περίπτωση αδυναμίας διενέργειας ανασκαφικών εργασιών λόγω καιρικών ή άλλων συνθηκών, έγκαιρη αξιοποίηση του προσωπικού (αρχαιολογικού και εργατοτεχνικού) σε χρήσιμες δραστηριότητες αντί της ανώφελης παρουσίας και παραμονής στο πεδίο: σύνταξη ημερολογίων, σύνταξη ανασκαφικών εκθέσεων, συμμετοχή στην οργάνωση της συντήρησης της κεραμεικής (πλύσιμο και προκαταρκτική διαλογή/καταγραφή της κεραμεικής), οργάνωση και αρχειοθέτηση του αρχαιολογικού υλικού (βάσεις δεδομένων), μελέτη άλλων σχετικών με την εκάστοτε θέση ή τη χρονολόγησή της δημοσιεύσεων και συγγραμμάτων.

6. Μεταφορά αρχαιοτήτων αποκλειστικά από το μόνιμο προσωπικό των ΕΦΑ, όπως ορίζουν τα σχετικά πρωτόκολλα του ΥΠΠΟ και η αρχαιολογική νομοθεσία. Καμία εμπλοκή του έκτακτου αρχαιολογικού προσωπικού στη διαδικασία αυτή.

7. Διαχείριση επιλήψιμων περιστατικών. Σε περίπτωση που λάβουν χώρα προβληματικές καταστάσεις ή περιστατικά, που προκάλεσαν προβλήματα στην ομαλή λειτουργία των εργασιών (παραβατικά, σεξιστικά, ρατσιστικά ή εκφοβιστικά επεισόδια), απαιτείται η υπεύθυνη και ουσιαστική διαχείριση από τους συντονιστές αρχαιολόγους των ΕΦΑ εκάστοτε έργου. Σε περίπτωση επιλήψιμων περιστατικών, υποχρέωση των έκτακτων αρχαιολόγων είναι: α) η άμεση ενημέρωση των υπευθύνων του έργου, β) η προστασία της ατομικής και συλλογικής ασφάλειάς τους, γ) η καταγραφή τους στο ανασκαφικό ημερολόγιο.

8. Καμία παρεμπόδιση της εργοδοσίας, είτε των ΕΦΑ είτε των εργολάβων, στο καθολικό δικαίωμα της απεργίας υπό το πρόσχημα της αναγκαιότητας για προσωπικό ασφαλείας. Δεν εμπίπτει στις υποχρεώσεις του έκτακτου αρχαιολογικού προσωπικού να εργάζονται ως προσωπικό ασφαλείας.

9. Μελέτη και δημοσίευση αρχαιολογικού υλικού. Απαιτούμε: α) τη διατήρηση των συμβάσεων εργασίας του επιστημονικού και λοιπών ειδικοτήτων προσωπικού μετά τη λήξη των ανασκαφικών εργασιών για τη μελέτη και δημοσίευση του αρχαιολογικού υλικού, β) διασφάλιση της συμμετοχής όλων των εκτάκτων αρχαιολόγων που εργάστηκαν ανά έργο στη συγγραφή των σχετικών επιστημονικών άρθρων/ανακοινώσεων/δημοσιεύσεων, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το ανασκαφικό κομμάτι (παρουσίαση ανασκαφής, στρωματογραφίας, αρχιτεκτονικών δομών, κατηγοριών κινητών ευρημάτων) και εφόσον, βεβαίως, η εν λόγω συμμετοχή είναι επιθυμητή από το έκτακτο προσωπικό.