Από το έγγραφό μας με αρ.πρωτ. 6086 της 12/12/2025, προς Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας – Σπηλαιολογίας, ΕΦΑ Λασιθίου, Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων, με κοινοποίηση σε ΓΔΑΠΚ

Θέμα: Προσωρινό αναβατόριο εξυπηρέτησης εργασιών στον αρχαιολογικό χώρο του Δικταίου Άντρου στο Οροπέδιο Λασιθίου

Ο αρχαιολογικός χώρος του Δικταίου Άντρου στο Οροπέδιο Λασιθίου διατηρεί μέχρι τώρα σε σημαντικό βαθμό την αυθεντικότητά του παρά την αθρόα προσέλευση επισκεπτών και τον ασφυκτικό “εναγκαλισμό” του από τις σύγχρονες ακαλαίσθητες επιχειρηματικές δραστηριότητες (ταβέρνες, πλατεία-πάρκινγκ), χάρη στη ζώνη προστασίας και τις ήπιες παρεμβάσεις εντός αυτού (λιθόκτιστα μονοπάτια και χαμηλά τοιχία-στηθαία) που το ΥΠΠΟ κατά το παρελθόν επιμελώς είχε εξασφαλίσει. Για να προσεγγίσει το σπήλαιο ο επισκέπτης ακολουθεί ένα ανηφορικό, αδρό, λιθόστρωτο μονοπάτι στην πλαγιά του βουνού και καθώς αποκόπτεται από το σύγχρονο ανθρωπογενές περιβάλλον και μεταβαίνει στο άγριο φυσικό τοπίο, βιώνει μια «προσκυνηματική» εμπειρία σε έναν από τους κατεξοχήν λατρευτικούς χώρους της προϊστορικής και ιστορικής Κρήτης, τον μυθικό τόπο γέννησης και ανατροφής του Δία.

Σύμφωνα και με δημοσιεύματα, ωστόσο, η παραπάνω συνθήκη επιδιώκεται πλέον να ανατραπεί,  με πρωτοβουλία του ίδιου του ΥΠΠΟ, που έως τώρα είχε διατηρήσει σχετικές συνθήκες αυθεντικότητας στο σπήλαιο και στον περιβάλλοντα χώρο του. Με την εγκατάσταση τελεφερίκ, που θα ξεκινά από την πλατεία-πάρκινγκ και θα καταλήγει κοντά στην είσοδο του σπηλαίου, επιδιώκεται να πραγματοποιηθεί μια εκτενής σύγχρονη παρέμβαση, αμφίβολης αποδοτικότητας, με σοβαρές περιβαλλοντικές, άνευ μελέτης, επιπτώσεις εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου. Το ίδιο το τελεφερίκ θα είναι ουσιαστικά ένας ανελκυστήρας πλαγιάς, που θα κινείται σε σιδηροτροχιές, μήκους περίπου 250μ., μεταξύ δύο κτιρίων-εγκαταστάσεων αφετηρίας και άφιξης. Φυσικά, οι κατασκευές αυτές προϋποθέτουν εκτενείς αποψιλώσεις, εκβραχισμούς, εκσκαφές, διαμόρφωση ανδήρων κτλ. Η αλλοίωση του αρχαιολογικού και ανθρωπογεωγραφικού τοπίου θα είναι μεγάλης κλίμακας και μη αναστρέψιμη. Η επίσκεψη στο σπήλαιο θα καταντήσει από βιωματική μετάβαση σε διεκπεραιωτική διαδικασία.  Αιτία είναι η προσδοκία περαιτέρω αύξησης και εξυπηρέτησης της τουριστικής επισκεψιμότητας στο σπήλαιο. Μόνο έτσι μπορεί να δικαιολογηθεί η απόσταση μεταξύ λόγων και έργων από το ΥΠΠΟ, αφού η επίσημα διατυπωμένη πρόθεση των έργων στο Δικταίο είναι η εξυπηρέτηση των εμποδιζόμενων ατόμων, κάτι που θα απαιτούσε ηπιότερες παρεμβάσεις. Η ειρωνεία, βέβαια, είναι ότι η πρόσβαση ΑμεΑ στο εσωτερικό του σπηλαίου, παρά τα όλα υπό εφαρμογή κοστοβόρα έργα, δεν θα είναι εφικτή.

Ο Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων έχει καταγγείλει τις μεθοδεύσεις τουριστικής και κερδοσκοπικής «επίταξης» της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, πολιτική που με συνέπεια έχει εφαρμόσει η ηγεσία του ΥΠΠΟ σε πλήθος περιπτώσεων τα τελευταία χρόνια. Στην περίπτωση του Δικταίου, εκτός από την αλλοίωση και υποβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου, αμφιβολίες γεννιούνται ακόμα και για την αποτελεσματικότητα διαφόρων πτυχών του έργου, για την οικονομική του διαύγεια, για την πραγματική ανταποδοτικότητά του, για την τεχνική και επιστημονική του φερεγγυότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα και εύλογη αιτία των αμφιβολιών αυτών προκύπτει και από τα παρακάτω, που σχετίζονται με την εγκατάσταση προσωρινού αναβατορίου στον αρχαιολογικό χώρο.

Σε πρόσφατη συνεδρίαση του Εμποροβιοτεχνικού Επαγγελματικού Συλλόγου Οροπεδίου Λασιθίου με θέμα την πορεία των εργασιών στον αρχαιολογικό χώρο του Δικταίου Άντρου, και με τη συμμετοχή, σύμφωνα με σχετικό δελτίο τύπου του εν λόγω Συλλόγου, και εκπροσώπων του αναπτυξιακού οργανισμού της Περιφέρειας Κρήτης «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ο δήμαρχος Οροπεδίου Λασιθίου, κ. Γεώργιος Αθανασάκης, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, και στο προσωρινό αναβατόριο που έχει κατασκευαστεί από τον εργολάβο για την εξυπηρέτηση των εργασιών (μεταφορά υλικών, μπαζωμάτων κτλ.). Σύμφωνα με τα όσα ανέφερε ο δήμαρχος, ύστερα από επικοινωνία του ίδιου με τη διεύθυνση της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας, το προσωρινό αναβατόριο θα παραμείνει στη θέση του και μετά το πέρας των εργασιών για να εξυπηρετήσει μελλοντικές ανασκαφικές έρευνες.

Ωστόσο, η άδεια που δόθηκε από τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες (Εφορεία Σπηλαιολογίας και Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου), αλλά και τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων, για την κατασκευή του πρόχειρου αναβατορίου (άγνωστο αν είχε προηγηθεί σχετική μελέτη) είναι για την προσωρινή λειτουργία του με τον όρο της απομάκρυνσής του μετά το πέρας των εργασιών. Το αναβατόριο αποτελεί μία εκτενή, βιομηχανικής κλίμακας, κατασκευή, εμφανής πανταχόθεν και πλήρως ασύμβατη με το φυσικό περιβάλλον και το αρχαιολογικό τοπίο, καθώς και με τη λειτουργία του αρχαιολογικού χώρου του σπηλαίου. Το μήκος του φτάνει τα 150μ., το ύψος του σε ορισμένα σημεία προσεγγίζει τα 5μ., ενώ η έναρξή του βρίσκεται σε μικρή σχετικά απόσταση από το λιθόστρωτο μονοπάτι ανόδου προς το σπήλαιο και καταλήγει στην περιοχή της εισόδου του σπηλαίου, στον χώρο του αναψυκτηρίου. Επιπλέον, για την κατασκευή των θεμελίων του, που είναι ορατά, χρειάστηκε η διάνοιξη μεγάλων ορυγμάτων και ταυτόχρονα, λόγω της υγρασίας της περιοχής, το αναβατόριο ήδη παρουσιάζει διάβρωση, συνέπεια που λογικά θα υποστούν και οι σιδηροτροχιές του τελεφερίκ.

Αντιλαμβανόμενοι, λοιπόν, την αντίθεση ανάμεσα στη ρήτρα για την προσωρινότητα της κατασκευής και της χρήσης του αναβατορίου από τη μια πλευρά και στην ενημέρωση του δημάρχου από την άλλη πλευρά, θέτουμε τα παρακάτω ερωτήματα:

1. Με βάση ποια μελέτη κατασκευάστηκε από τον εργολάβο το προσωρινό αναβατόριο για την εξυπηρέτηση των εργασιών;
2. Θα τηρηθούν οι όροι προσωρινότητας ή θα επιτραπεί η βλαπτική για το μνημείο διατήρησή του αναβατορίου εντός του αρχαιολογικού χώρου;
3. Για την περίπτωση του τελεφερίκ, γιατί δεν απαιτήθηκε από το ΥΠΠΟ η εκπόνηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, εφόσον μάλιστα η παρέμβαση πραγματοποιείται εντός της αρχαιολογικής ζώνης προστασίας του Δικταίου Άντρου, που είναι και τμήμα περιοχής Natura;

 

Για το Διοικητικό Συμβούλιο

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                   Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

 

 

Κουφοβασίλης Δημήτρης                     Αντωνίου Δήμητρα